Mgr. De Korte: Panama-route niet illegaal, wel asociaal

De laatste tijd staan onze media vol over de Panamapapers. Iedere dag doen Trouw en het Financieele Dagblad nieuwe onthullingen over bedrijven en particulieren die vaak grote vermogens wegsluizen naar Panama. Het gaat om zowel belastingontwijking als belastingontduiking. Deskundigen noemen het eerste legaal en het tweede natuurlijk illegaal.

Boze burgers

Maar weinigen van ons staan te juichen als de blauwe enveloppe van de belastingdienst in de bus valt. Maar bij enig nadenken weten wij ook hoe belangrijk de belastinginkomsten zijn voor een goed functionerende overheid. Ons onderwijs, onze politie en ons leger maar ook de straatverlichting en het schoonhouden van onze straten, het wordt allemaal bekostigd door belasting betalende burgers. Het is dan misschien wel legaal maar ook weinig sociaal als grote bedrijven en burgers hun vermogens via ingewikkelde constructies aan het oog onttrekken om zo de belastingdienst te ontwijken. Op deze manier wordt de samenhang van de samenleving flink op de proef gesteld. Steeds meer burgers hebben een gemoed vol onbehagen. Zij hebben zorgen over hun baan, over de zorg en goede huisvesting. Niet weinigen van hen hebben geen enkele mogelijkheid om belasting te ontwijken of te ontduiken. Zij zien zich als kleine vissen die moeten toezien dat grote vissen doen waar zij zin in hebben en zichzelf verrijken.

Stabiliteit

Vanuit christelijk- sociaal perspectief is deze ontwikkeling uitermate verontrustend. Het nieuws over de Panamapapers kan de orde en de stabiliteit in de samenleving verder aantasten. Een samenleving wordt hard en onleefbaar als mensen het algemeen belang ( bonum commune) uit het oog verliezen en alleen nog denken aan hun eigen- of deelbelang. Het nieuws over belastingparadijzen vormt nieuw voer voor populisten die de latente onvrede onder de bevolking steeds opnieuw aanwakkeren. Er dreigt een tweedeling in de samenleving: een bovenklasse die profiteert van de snelle globalisering en met een kosmopolitische houding in het leven staat en een onderklasse die zichzelf beschouwt als slachtoffer van de globalisering en zich boos terugtrekt op eigen vertrouwd terrein.

Verbinden

Politici die zich laten inspireren door het christelijk – sociaal denken zullen alles moeten doen om de onderlinge samenhang in de samenleving te versterken en allerlei ontwrichtende ontwikkelingen tegen gaan. Zij moeten de regering dan ook manen om onverantwoordelijk handelen en graaigedrag van grote bedrijven, banken en vermogende particulieren in te dammen. Nieuwe maatregelen tegen belastingontwijking lijken onontbeerlijk.

Het is droevig dat mensen op vooraanstaande posities veelal niet uitblinken in ethisch besef. Hun besef van maatschappelijke verantwoordelijkheid is niet zelden maar zwak ontwikkeld. Noties als onkreukbaarheid en integriteit zijn voor iemand die hoog op de maatschappelijke ladder is gestegen ontzettend belangrijk. Iedere hoogontwikkelde samenleving kent onvermijdelijk elites. Belangrijk is dat deze elites niet bestaan uit technocraten en bureaucraten. Helaas blijkt dat in veel landen het handelen van de elites niet is ingebed in een stevig geheel van deugden, waarden en normen. Opnieuw is duidelijk geworden dat geldzucht mensen kan corrumperen. Het woord van Ezechiël 34 over herders die niet de schapen maar zichzelf weiden, is nog uitermate actueel.

Mgr. Dr. Gerard De Korte

Deze column verscheen vrijdag 15 april in het Nederlands Dagblad