Bisschoppelijke brief bij gelegenheid van het begin van de Vastentijd 2022

Synodaal op weg naar Pasen

Misschien is het u ontgaan, maar er is een synodaal proces op gang aan het komen geïnitieerd door paus Franciscus als voorbereiding op de bisschoppensynode van 2023 die ‘synodaliteit’ als onderwerp heeft. In de media verschijnen berichten over dit unieke initiatief. U kunt zich er zelf in verdiepen. Zelf krijg ik via diverse kanalen informatie binnen, en op verschillende nationale en internationale bijeenkomsten komt het onderwerp ter sprake. Bij sommigen leven hoge verwachtingen, anderen zijn gereserveerd. De resultaten van de diocesane fase gaan via de bisschoppenconferentie naar Rome. Wereldwijd worden de uitkomsten verzameld.

Initiatief van het bisdom Groningen – Leeuwarden

In deze vastenbrief voor Pasen wil ik persoonlijk met u delen wat dit initiatief van de paus met mij doet. Samen met het presidium van de Diocesane Pastorale Raad (vicaris Arjen Bultsma en Dominicus Kamsma) heb ik een weg uitgezet. We hebben er bewust voor gekozen om biddend de dialoog aan te gaan. Dat is ook de bedoeling van de paus. Hoe zou Gods Geest anders tot ons kunnen spreken! We beginnen met het lezen van de Bijbel en het gericht nadenken over de tekst (lectio divina). De eerste fase is dus luisteren naar de Bijbel en vervolgens luisteren naar elkaar. Dat betekent: niet meteen oordelen, standpunten innemen en discussiëren. De tweede fase bestaat uit het uitwisselen en reageren op elkaar. Het gaat hierbij om het uitspreken van verlangens en ervaringen. In een derde fase proberen we te komen tot onderscheiding: welke gemeenschappelijke elementen komen bovendrijven? Waarover bestaat consensus en waarover niet?

We hebben in eerste instantie gekozen voor een traject via de Diocesane Pastorale Raad (DPR) die we hebben aangevuld met een aantal mensen van bijvoorbeeld het Jongerenplatform en de Family Tour, en met de gedelegeerden. Daarnaast stellen we de pastorale teams van de parochies in de gelegenheid om aan het synodale proces mee te doen. Hiervoor hebben we een werkwijze opgesteld zoals we die ook op diocesaan niveau hanteren. Het gaat niet om het ventileren van meningen. Het gaat om het luisteren naar de Heilige Geest. Dat is overigens geen gemakkelijke opgave. Ik ben benieuwd hoe zo’n gesprek gaat verlopen. Ik heb enige ervaring in het persoonlijke gebed en in retraites die ik heb gevolgd. Maar hoe doe je zo’n onderscheidingsproces samen met anderen. Het belangrijkste is dat we, misschien nog wel meer dan nu het geval is, leren luisteren naar elkaar.

Rol van de gelovigen en van de bisschop

Naast de opdracht om te luisteren, worden de bisschoppen geacht te zijn: ‘Betrouwbare behoeders, vertolkers en getuigen van het geloof van de gehele Kerk dat zij zorgvuldig dienen te onderscheiden van de wisselvallige stromingen van de publieke opinie’ (Toespraak van paus Franciscus bij de viering van de 50ste verjaardag van de oprichting van de bisschoppensynode, 17 oktober 2015). Het gewijde ambt is ingebed in de gemeenschap van alle gedoopten, maar heeft een eigen oorsprong in het priesterschap van Christus. De bisschop is degene die de eenheid in zijn bisdom dient en de eenheid met de paus en de wereldkerk bewaakt. Best een precaire opdracht in een tijd waarin er veel verschillende meningen zijn, en waarin de leer van de Kerk zo vaak ter discussie wordt gesteld. De paus vraagt om een nieuwe manier  van luisteren, anders dan we in politiek en maatschappij gewend zijn, waar de harde schreeuwers de aandacht krijgen en waar sterk wordt gepolariseerd.

De Kerk synodaal onderweg is een Kerk die niet autocratisch is en niet democratisch. Het gaat om de ene Kerk die op de eerste plaats van Christus is. Het Tweede Vaticaans Concilie gaat verder uit van de hele Kerk ‘vanaf de bisschoppen tot en met de laatste lekengelovigen’. Als gedoopten hoort u er dus bij en mag u meepraten. Dat geldt voor het synodaal proces, maar ook over het (kerkelijk) leven van alledag.

Veertigdagentijd: met Jezus op weg naar het kruis

In de veertigdagentijd gaan we met Jezus op weg naar Jeruzalem. Hij krijgt een menigte mensen achter zich aan, en Hij roept leerlingen tot zich die Hij meer nabij laat komen. In het voorbereidend document voor het synodaal proces worden de volgende groepen (‘spelers’) onderscheiden: 1. Jezus als de absolute protagonist, de hoofdrolspeler; 2. de menigte tot wie Jezus zich richt en van wie Hij niemand uitsluit; en 3. de apostelen die Hij roept en de taak geeft de boodschap van het Koninkrijk Gods te bemiddelen. Samen vormen zij de Kerk, niet één kan er gemist worden.

Er is nog een speler in het evangelieverhaal, een ‘extra’ speler en dat is de tegenstander van Jezus. Het is de antagonist, de tegenspeler. Hij probeert Jezus, het volk en de apostelen uit elkaar te spelen. Hij zaait verderf en verdeelt. Op de eerste zondag van de veertigdagentijd ontmoeten we de duivel die Jezus op de proef stelt. Hij probeert ons bang te maken voor het kruis en ons ervan weg te houden. Het kruis is juist waar we meer en meer naar toe getrokken moeten worden, maar de duivel probeert ons af te brengen van de dienende houding die wij allemaal zouden moeten tonen. Hij verleidt ons om op oneigenlijke wijze gebruik te maken van onze positie: “Als Gij de Zoon van God zijt …”, houdt hij Jezus voor om Hem erop te attenderen dat Hij helemaal niet hoeft te lijden als Hij zijn macht maar gebruikt. Om te ontsnappen aan deze kwalijke krachten is bekering nodig. “Bekeert u en gelooft in het Evangelie”, klinkt het op Aswoensdag.

Bekering

De roep om bekering kan ik nog het beste samenvatten met de woorden die ik ooit in het buitenland op een biechtstoel zag staan: ‘Elke heilige heeft een geschiedenis, elke zondaar heeft een toekomst’. Iedere mens heeft een verleden waarin zaken mis gingen; veel mensen dragen ook van dat verleden iets in hun leven mee, wonden die zichtbaar en voelbaar blijven. Maar dat betekent niet dat we niet vooruit kunnen, dat die last ons blijvend terneer moet drukken. Er is toekomst, als je met het verleden klaar komt en jouw zonden worden vergeven, en als je die vergeving ook oprecht hebt aanvaard.

Ik spreek de hoop uit dat we op een vruchtbare wijze synodaal op weg kunnen gaan en wens u tevens een goede voorbereiding op het paasfeest, het feest van de overwinning van het kruis. Want het kruis is een teken van de dood, maar tegelijkertijd een teken van het nieuwe leven en de verrijzenis.

Groningen, Aswoensdag, 2 maart 2022

 

 

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden