Vastenbrief 2019 van bisschop Ron van den Hout

“De stem van de Heer schalt over het water, Gods majesteit roept van over de zee” (Psalm 29,3).

Herderlijke brief van bisschop Ron van den Hout bij gelegenheid van de veertigdagentijd 2019

Op 1 oktober van het vorig jaar was ik aanwezig bij de première van de film Wad. Overleven op de grens van water en land van Ruben Smit. Als we op de boot naar een van de eilanden varen, zien we de weidsheid van de zee of de drooggevallen zeebodem, maar we hebben nog niet eens in de gaten hoe mooi de flora en de fauna van het Waddengebied is. De film maakt dit wel duidelijk. Natuurfilms roepen uiteraard bewondering op voor de schepping, tevens ook bewondering voor de makers van de film.

Tegen aardgaswinning op het Wad

De schoonheid van de schepping, in het bijzonder van het Waddengebied dat tot Unesco werelderfgoed is verklaard, roept de gelovige mens ertoe op Gods majesteit te erkennen. “Gods majesteit roept van over de zee” (Psalm 29,3). De schoonheid van de schepping roept bewondering op voor de Schepper, de Maker van dit alles. Het geloof in de Schepper heeft mij ertoe gebracht om ons als bisdom aan te sluiten bij de lobby tegen aardgasboringen in het Waddengebied. We hebben in het Noorden ervaring genoeg met boringen naar olie en gas; we hebben er een geschiedenis mee, zowel in Drenthe als in Groningen. Het stoppen van de gaswinning en het compenseren van de ontstane schade staat ons de komende jaren nog te wachten. We hopen dat de politiek hier vorderingen mee gaat maken. Het is natuurlijk geen eenvoudige problematiek, want er spelen allerlei belangen, dat realiseer ik mij terdege. Alternatieven om te voorzien in onze energiebehoeften zijn niet zomaar voor handen. We mogen echter niet voorbij gaan aan de nood van de inwoners van het aardbevingsgebied.

Zorg voor de schepping

De zorg voor ons gemeenschappelijk huis – zoals paus Franciscus dat noemt – is ook onze zorg. In zijn encycliek Laudato Sí doet hij een oproep om zorg te hebben voor het milieu. Dit komt overeen met een algemeen aanvoelen in onze samenleving: de zorg voor het milieu gaat ons allen ter harte. De paus legt een verbinding met andere aspecten, en daar ben ik persoonlijk blij mee. We moeten waken voor eenzijdige milieuacties. Die hebben niet mijn sympathie. De paus plaatst de mens en zijn gedrag en levensstijl in het centrum van de problemen. De mens speelt dus ook een cruciale rol bij de oplossingen. Hij spreekt in hoofdstuk 6 over ecologische bekering. In biechtgesprekken mogen ook zonden tegen het milieu aan de orde komen, zei de paus onlangs in een toespraak. Ook de waardigheid van de mens moet worden geëerbiedigd, want die kan bij het oplossen van milieuproblemen in de knel komen. De armen zijn vaak het eerst slachtoffer van klimaatveranderingen.

Het is niet zo dat we de natuur niet mogen benutten, maar het moet wel zodanig gebeuren dat ze zich kan herstellen, en dat is op dit moment niet meer het geval. We plegen roofbouw, en dat heeft ook met onze levensstijl en onze hang naar welvaart te maken. Vroeger gooiden we niets weg, en dat deden we vanwege onze armoede. Die tijd is al lang voorbij. Onze tijd wordt gekenmerkt door overdaad aan consumptie en een overvloed aan afval. Veel producten zijn in plastic verpakt en omdat plastic moeilijk afbreekbaar is, belandt het uiteindelijk in zee.

Bisschoppelijke vastenactie voor water

De vastenactie dit jaar vraagt aandacht voor ‘water’: Even je handen wassen, een glas water pakken, de wc doortrekken of thee zetten: we staan er in Nederland nauwelijks bij stil wat een luxe het is dat we kranen in huis hebben waar altijd schoon water uit komt. In grote delen van de wereld is water ver weg en vaak ook onveilig. Dat veroorzaakt talloze problemen: op het gebied van gezondheid, opleiding en scholing, economische ontwikkeling en de verhouding tussen mannen en vrouwen. Vooral vrouwen en kinderen ondervinden dagelijks de gevolgen van het gebrek aan schoon, toegankelijk water. Ze lopen vaak dagelijks urenlang naar het dichtstbijzijnde moeras, naar de rivier of het meer om water te halen. Die tijd kunnen ze niet besteden aan andere dingen, zoals naar school gaan of geld verdienen.”

De vastenactie ondersteunt dit jaar projecten die schoon water bij de mensen brengen. Vijf waterprojecten in Niger, Congo, op Flores in Indonesië, in Nicaragua en in Sierra Leone. Zelfs in Nederland ervaren we hoe water niet vanzelfsprekend is. De afgelopen zomer bezorgde ons veel problemen met de watervoorziening. Water is dus zelfs in Nederland een schaars artikel, al zijn de omstandigheden hier heel anders dan in een Afrikaans Sahelland.

Besprenkeling met water in de paaswake

Bij de zegening van het doopwater in de paasnacht bidt de priester en richt zich tot God: “Op vele wijzen zien wij in het water uw kracht die mensen ten leven wekt. Want in het begin van de wereld joeg uw Geest als een storm over het water en het water ontving van U zijn levenskracht. De grote overstroming was het begin van een nieuwe geboorte.”

Het water zien we uit de zijde van Jezus komen als Hij aan het kruis hangt. Het zegeningsgebed noemt dat ook: “Toen Hij aan het kruis hing, vloeiden water en bloed tezamen uit zijn zijde.” Stervend geeft Jezus zichzelf en in het symbool van het water verwijst Hij naar het doopsel. Uit zijn sterven komt voor ons leven voort. Het is daarom dat wij in de paasnacht niet alleen het sterven en verrijzen van Jezus gedenken als een historische gebeurtenis, maar ook ons geloof daarin belijden, en onze bereidheid uitspreken om daaruit te leven. Wij keren terug naar ons eigen doopsel door ons met het nieuw gezegende water te laten besprenkelen.

Bij de besprenkeling mogen we denken aan de kracht en de symboliek van het water. “Want ook wij willen bij het doopsel onder uw geleide door het water gaan.” In de veertigdagentijd kunnen we de symboliek van het water inoefenen. Het water herinnert ons aan de zorg voor de schepping en aan de zorg voor de medemens. En dat vanuit onze persoonlijke geloofsovertuiging.

Mede namens de staf en medewerkers van de bisdomcurie wens ik u een goede voorbereiding toe op het paasfeest.

 

+ Ron van den Hout, bisschop van Groningen – Leeuwarden, 6 maart 2019