James Mallon en Dinh Anh Nhue Nguyen, column bisschop mei 2022

Onlangs heb ik twee inspirerende buitenlandse priesters ontmoet die enthousiast spraken over missie en evangelisatie. De eerste was de Canadees James Mallon tijdens de tweedaagse conferentie Missionaire Parochie in Breda. De tweede was de Vietnamees Dinh Anh Nhue Nguyen bij een ochtendbijeenkomst van Missio in Utrecht. Hij is directeur van de Pauselijke Missiewerken te Rome.

 

Wat is me het meeste bijgebleven van deze ontmoetingen? De missie van de Kerk is het werk van de Heilige Geest. Uit de mond van Mallon heb ik opgetekend dat we als Kerk niet een visie moeten ontwikkelen waarin God niet voor komt, alsof wij alles op eigen kracht en naar eigen inzicht tot stand kunnen brengen, alsof het om ons project gaat. De uitbreiding van de Kerk is het werk van de Heilige Geest. Om de Heilige Geest op het spoor te komen, wordt van onze parochies een missionaire bekering gevraagd, een andere cultuur. Het bijzondere van de boodschap van Mallon is dat hij gelooft in de mogelijkheden van onze parochies en het niet zoekt in bewegingen die van buiten moeten komen.

Pater Nguyen beklemtoonde dat het moet gaan om het verkondigen van het evangelie, en dat evangelisatie niet iets is van grootse evenementen, maar van het leven van alledag. Paulus werd in een droom naar Macedonië geroepen, naar Europa. Hij had dit niet zelf bedacht. Missie kan juist ook ontstaan in een moeilijke tijd door te beginnen het te leven. Juist door missie te leven en te delen, wordt je eigen geloof groter. Het is als het mosterdzaadje. Deel je geloof maar uit, ook al is het klein. Begin met delen en het zal groeien.

De verhalen passen bij de boodschap van paus Franciscus. In 2020 is er vanuit Rome een instructie gekomen over dit onderwerp: de pastorale bekering als een dienst aan de evangeliserende missie van de Kerk. We zullen iets moeten ondernemen om er voor te zorgen dat er weer een opgaande lijn komt. Oftewel: we zullen open moeten staan voor nieuwe dingen.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Titus Brandsma. Van zalig tot heilig (2) column bisschop april 2022

Op vrijdag 4 maart om 12.00 uur werd officieel bekend dat pater Titus Brandsma, karmeliet, op zondag 15 mei door paus Franciscus heilig zal worden verklaard. Op zondag 6 maart hebben we dit heugelijke nieuws gevierd met een oecumenische vesperviering in Bolsward. Er waren ruim 200 mensen aanwezig, meer dan in een zondagsmis. Het was dan ook een bijzondere aangelegenheid. Dat ik als bisschop er was, is niet zo bijzonder. Wel dat dominee Herman de Vries uit Dokkum de preek verzorgde.

Van verschillende mensen hoor ik dat ze de plechtigheid in Rome graag bij willen wonen en overwegen de reis te boeken. Het wordt een korte reis van vier dagen, van vrijdag tot en met maandag. Het zal druk worden, want er zijn diezelfde zondag nog andere heiligverklaringen waaronder die van Charles de Foucauld, ook niet de minste! Ik bedoel: ook in Nederland is hij goed bekend.

Zal de heiligverklaring van Titus Brandsma voor een kerkelijke opleving zorgen? Ik hoop het wel. Ik hoop dat deze principiële, veelzijdige, diepgelovige en actieve priester uit Friesland de belangstelling van velen zal oproepen en dat de gelovigen zich gesterkt weten. Hij leefde ook in een moeilijke tijd, en nu achteraf weten wij des te meer hoezeer hij gelijk had met zijn verzet tegen de nazi’s en hun ideologie.

De heiligverklaring van Titus Brandsma en het enthousiasme daarover zal niet meteen tot meer kerkbezoek leiden. – Ook de populariteit van paus Franciscus levert niet direct meer kerkgangers op –. Het imago van de Kerk wordt door de heiligverklaring wel beter en dat kunnen we goed gebruiken. Ik ben ervan overtuigd dat als we de boodschap van Titus Brandsma op de juiste diepte verstaan, dit zal leiden tot meer kerkgang en meer kerkbetrokkenheid. Hij wijst ons namelijk op het persoonlijk geloofsleven en op de persoonlijke overtuiging. Zelf heeft hij zich dagelijks aan de eucharistie en aan het gebed en de meditatie gelaafd, en dat naast al zijn drukke werkzaamheden.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Dan mag je niet trouwen! column bisschop maart 2022

Het celibaat is opnieuw in discussie. Sinds de jaren 60 is de discussie in Nederland wel op de achtergrond geraakt, maar natuurlijk nooit helemaal weg geweest. Meer recent: bij de Amazone-synode (2019) speelde op de achtergrond de wijding van viri probati (mannen met een stabiel gezin en met pastorale ervaring). Uit een onderzoek in opdracht van dagblad Trouw (gepubliceerd op 27 januari 2022) blijkt dat 74% vindt dat priesters moeten kunnen trouwen.

De discussie kan op vele fronten worden gevoerd. Een van de argumenten is dat seksualiteit toch gewoon bij het mens-zijn hoort. Zeker, ieder mens is ook een seksueel wezen. Maar soms wordt behoefte aan seksualiteit gelijk gesteld met de eerste levensbehoeften als voedsel, kleding en huisvesting. Seksualiteit is van een andere orde.

Seksualiteit lijkt in de huidige tijdgeest, in de media en in andere uitingen steeds meer losgekoppeld van liefde en relatie. Alsof je seksualiteit makkelijk ‘los’ kan genieten zonder schadelijke geestelijke effecten. Misbruikschandalen in en buiten de Kerk, laten zien dat die geestelijke schade wel degelijk een rol kan spelen. In de visie van de Kerk geeft de keuze voor liefde, huwelijksrelatie en openheid voor het ontvangen van kinderen betekenis aan het genieten. Bij priesterschap en celibaat speelt ten diepste iets vergelijkbaars. Gewijd priesterschap en celibaat vallen samen met de keuze voor liefde als een andere betekenisvolle relatie: levenslange toewijding aan God, in je werk en privé-leven.

Het ongehuwd blijven is op de allereerste plaats een genadegave, een charisma dat een kerkelijk nut heeft. De oorsprong ligt bij Christus en de apostelen. Vanaf het begin van het christendom is het ongehuwd zijn omwille van het Koninkrijk van God een ideaal. Vanaf de 11e eeuw wordt het celibaat gevraagd van de priesters en de andere clerici. Het gaat om een onverdeelde toewijding aan de Heer. De priester wordt uitgedaagd deze spiritualiteit steeds weer te zoeken.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Titus Brandsma. Van zalig tot heilig, column februari 2022

Onlangs kwam het bericht dat paus Franciscus het wonder erkent dat al eerder door een groep theologen van de Congregatie voor de Heiligverklaringen was erkend, en daarvoor al door medici als medisch onverklaarbaar was betiteld. Het gaat om de genezing van de Amerikaanse pater Michael Driscoll in 2004. Eerst zijn de medici aan de beurt om hun visie te geven, maar die kunnen natuurlijk niet verklaren dat een genezing een wonder is. Theologen mogen bepalen of een genezing aan de voorspraak van de heilige kan worden toegeschreven, en of er een verbinding is tussen het gebed om voorspraak en de genezing.

De heiligverklaring komt zo steeds dichter bij. Er volgt nog een consistorie, een vergadering van kardinalen met de paus, en er moet nog een datum worden gekozen. We wachten het af. Tijdens mijn vakantie in Ierland heb ik gemerkt dat de verering van Titus Brandsma ook in het buitenland leeft. Het is niet louter een Nederlandse aangelegenheid.

Officieel hebben we geen rol in de heiligverklaring. Die komt toe aan de orde van de Karmelieten en aan het bisdom ’s-Hertogenbosch, het bisdom waar pater Titus gestorven is, of in dit geval: het bisdom van waaruit hij is afgevoerd naar het concentratiekamp Dachau.

Als bisdom Groningen – Leeuwarden en als provincie Fryslân willen we graag bij de activiteiten betrokken zijn. We hebben goede contacten in het land. We gaan zeker mee naar Rome voor de heiligverklaring zelf. Vooraf – als de datum bekend wordt – is het de bedoeling een dankviering te houden in zijn geboorteplaats Bolsward. Er zal een magazine komen en de media zullen er ongetwijfeld aandacht aan besteden. Daar heb ik goede hoop op, en dat bleek ook wel toen kort geleden de beslissing van de paus bekend werd gemaakt.

Zou u er alvast over willen nadenken of u mee zou willen gaan naar Rome, of dat u in eigen land of provincie naar een viering zou willen gaan. Ik hoop dat er wat katholieke spirit los komt!

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Eind goed, column januari 2022

We hopen allemaal op een vredige manier aan ons eind te komen, niet te pijnlijk en omringd door familie en vrienden. Ik heb het over onze eigen dood en die van onze naasten. We discussiëren over dit onderwerp, met name in de politiek als het gaat over ‘voltooid leven’. Ook in de medische wereld is het een actueel gespreksonderwerp, want de bestaande euthanasiepraktijk vraagt nogal wat van artsen en verzorgenden, en ook van geestelijke bedienaren.
Hun geweten wordt namelijk aangesproken, en er wordt iets van hen gevraagd waar ze niet aan willen of kunnen meewerken.

In november verscheen er een essay van Theo Boer, hoogleraar Ethiek van de Gezondheidszorg aan de Protestantse Theologische Universiteit. Hij stelt kritische vragen bij de huidige praktijk en mentaliteit. Hij pleit niet voor een verandering van de huidige wetgeving, en dat doet hij omdat hij een eerlijke en vrije discussie wil. Hij zet de lezer wel aan het denken. Zo stelt hij de vraag wat het betekent als je vraagt niet meer te willen leven, niet meer te willen bestaan. We kunnen – los van ons geloof – niets zeggen over het niet bestaan, want we weten niet wat dat is.
De vraag van degene die wil sterven is eigenlijk: ik wil dít leven niet meer zoals ik het nu ervaar. Is euthanasie het antwoord op die hulpvraag? Moeten we niet meer investeren in palliatieve zorg en in het liefdevol aanwezig zijn bij de zieke.

Een vraag om euthanasie komt vaak vanuit de mening dat men autonoom is. De ene mens zegt: ik heb het leven gekregen en ik heb er niet om gevraagd, dus mag ik er ook over beschikken. Maar ik zou zeggen: ik heb het leven gekregen en degene van wie ik het gekregen heb, heeft er (iets van) zichzelf in uitgedrukt, dus ik mag er niet zomaar over beschikken.

Ik zou wensen dat het essay van Theo Boer bijdraagt aan een mentaliteitsverandering als het gaat over het onderwerp ‘levenseinde’, dat christelijke uitgangspunten serieuzer worden genomen en dat we er minder gemakkelijk over doen, want het is niet zomaar iets. Het gaat over leven en dood van een concrete persoon.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Principes en de praktijk, column december 2021

We hadden het goed voorbereid. De boodschappen waren op zaterdag gehaald en op de keukentafel klaargezet. Het vlees- en kaasbeleg hadden we voor de nacht in de koelkast gelegd. Zondagochtend hoefden we het eten maar te pakken om naar Assen te rijden voor de startactiviteit van het jongerenplatform. We zouden daar dan de broodjes smeren voor ná de mis. Komen we aan … het beleg vergeten uit de koelkast te halen. Wat te doen? Gelukkig is tegenwoordig op zondag de supermarkt open, dus geen nood.

En zo sluipt het erin dat we van principes los raken. Je kunt wel denken: ik ben vóór de zondagsrust en tégen de openstelling van winkels op de dag des Heren, en ik doe er niet aan mee. Maar een keer ga je voor de bijl. En dan ben je toch maar praktisch. Want om nu broodjes zonder beleg te serveren.

Je hebt een mobieltje gekocht en je denkt: ik gebruik het alleen om te bellen en om gebeld te worden. Ik moet bereikbaar zijn in geval van nood, en neem het niet overal mee naar toe. Maar je weet hoe het gaat: op een gegeven moment wordt het toch gewoon, en heb je het mobieltje wel altijd bij. En je ontdekt dat je er oneindig veel mee kunt doen en er oneindig veel plezier van kunt hebben. En zo merk je dat het toch je leven gaat beheersen.

Het is goed om principes te hebben en ook te proberen je eraan te houden. Maar in de praktijk van alle dag merk je dat het niet altijd lukt. Laat het toch niet zover komen, dat je je principes helemaal over boord zet. Dat het niet altijd lukt je eraan te houden, wil niet zeggen dat ze niet goed zijn en nastrevenswaardig. Principes … laat ze niet los, als het tenminste goede principes zijn en geen eigen wijsheden.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

XVIe Gewone Bisschoppensynode voorbereid op bisdomniveau – synodaal proces, column november 2021

Om de paar jaar wordt in Rome een synode gehouden. Dat is een vrucht van het Tweede Vaticaans Concilie dat voor de lokale bisschoppen een grotere rol zag weggelegd. Het leiden van de Kerk gebeurt niet alleen door de paus en zijn curie. Een bisdom is geen filiaal van Rome. Ook de lokale kerken (de bisdommen) zouden mee moeten praten.

Paus Franciscus zet verdere stappen op deze synodale weg. Dat heeft hij al concreet laten zien bij de synode over het gezin (2014-2015) en die voor de jongeren (2018). De eerstvolgende synode in 2023 heeft als titel ‘Voor een synodale Kerk: communio, participatie, missie’. Het bijzondere is dat de weg er naartoe start in de afzonderlijke bisdommen. Een synodale weg is een proces van luisteren naar elkaar en naar de Heilige Geest; het is geen parlement waarin besluiten genomen worden op basis van het principe ‘de meeste stemmen gelden’. Waar en bij wie vinden we de juiste geloofszin, de juiste voelsprieten voor het katholieke geloof, de sensus fidei?

Het is de bedoeling dat er een brede consultatie plaats vindt. Gezamenlijk luisteren naar de Heilige Geest en komen tot onderscheiding. Dat is niet zo gemakkelijk, niet in het persoonlijk leven, zeker niet als we zo’n proces samen doormaken. Paus Franciscus spreekt vaak over onderscheiding en dat heeft hij geleerd van de H. Ignatius. Hoe komt je tot de juiste keuzes in het alledaagse leven? En hoe maak je de grote levenskeuzen. Daar kan je op een systematische manier mee omgaan. Luisteren naar gevoelens, helder nadenken en je wil bepalen.

Op zondag 17 oktober wordt deze diocesane fase geopend met een eucharistieviering in de Sint-Jozefkathedraal om 17.00 uur – die voor iedereen toegankelijk is – en een tijd van reflectie. Deze fase duurt tot april 2022 en mondt uit in een pre-synodale bijeenkomst in januari 2022 en een verslag dat naar de bisschoppenconferentie gaat. Voor de consultatie maken we gebruik van de diocesane organen die er zijn.

Intussen is er vanuit Rome meer informatie gekomen, een voorbereidingsdocument en een vragenlijst. Deze geven meer duidelijkheid over de vraag waar de bijeenkomsten over gaan. Om te voorkomen dat zulke bijeenkomsten een Poolse landdag worden is het nodig dat er een afgebakend onderwerp is en een juiste vraagstelling.

Als diocesaan contactpersonen heb ik aangesteld vicaris Arjen Bultsma en Dominicus Kamsma.
Onze paus maakt het nodige los en zet een proces in gang dat zijn eigen dynamiek zal hebben. Hij heeft niet het gevoel dat hij alles nauwgezet onder controle moet houden. Hij is benieuwd waar de Geest van God ons leidt. Van de andere kant beaamt hij ook dat de bisschoppen samen met de paus in het proces hun eigen rol hebben als authentieke bewaarders en uitleggers van het geloof.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Strafvermindering, column oktober 2021

De politierechter heeft vier mannen van 28 tot 44 jaar uit Groningen en Hoogezand veroordeeld tot werk- en gevangenisstraffen voor hun betrokkenheid bij voetbalrellen in Groningen.” Een stukje verderop in het artikeltje in de krant van 17 juli 2021: “Wel hield de politierechter rekening met de impact die de knokpartij (in de Grote Kromme Elleboog) heeft gehad.” Dit is zomaar een artikeltje uit de krant dat mij op het volgende idee bracht.

Er wordt soms strafvermindering toegepast omwille van de beeldvorming en de negatieve publiciteit die zich rondom de dader van een misdrijf heeft gevormd en waardoor hij al deels gestraft is. Strafvermindering omdat de gedetineerde zich goed heeft gedragen en verantwoordelijkheid heeft genomen; strafvermindering omdat de dader zijn schuld ruiterlijk heeft toegegeven.

Er kunnen redenen zijn om een opgelegde en verdiende straf te verminderen of zelfs om gratie te verlenen. Dat is precies wat er aan de hand is bij een aflaat. Door het verrichten van een goed werk kunnen we vermindering krijgen van de straffen die we omwille van onze zonden hebben opgelopen.

Als we in de kerk over aflaten spreken is dat iets geestelijks (verkorting van de tijd in het vagevuur), maar dit principe komt eigenlijk overeen met wat in het maatschappelijk leven ook plaats vindt: een straf wordt verminderd of deels kwijtgescholden, omdat de rechter vertrouwen heeft in de goede wil van de persoon die de straf opgelegd heeft gekregen. Een straf kan nodig zijn, maar het is beter om het goede te stimuleren en niet te demotiveren.

Een straf is niet alleen maar objectief; er zijn altijd persoonlijke dingen die een rol spelen en waar de rechter rekening mee houdt. Zou God ook geen rekening houden met ons, met onze goede wil en goede daden? Houden ouders en leerkrachten ook geen rekening met wíe het is die iets fout gedaan heeft? Voor de een is een andere aanpak nodig dan voor een ander.

Vagevuur en aflaten zijn eerder een blijk van Gods barmhartigheid dan dat Hij er ons kwaad mee doet. Hij helpt ons er alleen maar mee op de goede weg.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Synodaliteit, column september 2021

Alle gedoopten vormen samen de Kerk, met Christus aan het hoofd en de bekleders van de ambten als leiders van de zichtbare Kerk op aarde. Dit laatste zeg ik er bewust bij, omdat ‘samen Kerk’ ook wel eens de connotatie heeft dat paus en bisschoppen wel gemist kunnen worden. Dat alle gedoopten een eigen verantwoordelijkheid hebben is nog niet helemaal tot iedereen doorgedrongen. De Kerk wordt geleid door paus en bisschoppen, maar zíj zijn niet de Kerk.

Paus Franciscus hecht veel waarde aan de inspraak van alle gedoopten. Tijdens de laatste synodes over het gezin en over de jongeren heeft hij heel bewust de inbreng van gezinnen en de jeugd gezocht. En de gewone bisschoppensynode van 2023 wil hij in het teken stellen van synodaliteit. Hij zoekt naar wegen om alle gedoopten te laten meepraten. En hij noemt dat de synodale weg. Het wordt een proces van onderop, te beginnen in de bisdommen, hoewel … het wordt wel centraal aangestuurd!

Het gaat er de paus om dat we samen luisteren naar de Heilige Geest en de tekenen van de tijd juist verstaan. Synodaliteit is niet een democratisch proces zoals we dat in de politiek kennen en waarbij de meerderheid van stemmen bepaalt wat het beleid wordt. Het meepraten van de clerus en van alle gelovigen moet zich verhouden tot de traditie en de leer van de Kerk. We houden aan wat Christus ons heeft meegegeven en wat we doorheen de geschiedenis als essentieel hebben onderkend als ons geloofsgoed (depositum fidei).

Om me een beetje te verdiepen in deze aanpak heb ik onlangs twee documenten gelezen van de Internationale Theologische Commissie: ‘Synodaliteit in het leven en de missie van de Kerk’ (2018), en ‘Sensus fidei in het leven van de Kerk’ (2014). Sensus fidei betekent geloofszin. Het gaat om de ware interpretatie van wat God heeft geopenbaard en wat Hij wil met de Kerk en de wereld. Paus Franciscus zet een tocht uit, en wij kunnen aan deze tocht deelnemen. Ik kom er in het komende jaar op terug en we zullen zien hoe we het gestalte gaan geven.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Sacrament en emotie, column augustus 2021

Je vraagt je soms af hoe de Heilige Geest werkt. Nou weet ik dat ook niet precies, en het zal ook niet iedere keer op dezelfde manier gaan, en niet bij iedereen op dezelfde wijze, maar af en toe zie ik dat een vormeling of een dopeling wordt geraakt. Een grote mond tegen de klasgenoten voordat de viering begint, of juist heel stil en bang om iets tegen de bisschop te zeggen. En als ze dan voor je staan, zie je een traantje, een schokkende schouder of een trotse blik in hun ogen. Emoties geven een reactie van het lichaam. Je kunt de emotie bij jezelf voelen. Je kunt de emotie bij de ander zien. Je wordt door God aangeraakt.

Ik ben er nooit op uit om iemand emotioneel te raken. De priester die het sacrament bedient, moet doen wat hij moet doen. De juiste ritus volgen en de juiste woorden gebruiken. Je kunt en mag de emotie niet bij de ander proberen op te wekken. Als de emotie komt, betekent dat dat de ontvanger tegen de eigen verwachting in toch iets bijzonders ervaart. En soms is er ook geen emotie. Dan is dat ook goed, want het sacrament heeft ook een objectieve kracht in zich. Die garantie geeft ons de Kerk. De Heilige Geest werkt op tal van manieren en op tal van momenten.
Als je wordt aangeraakt doet het wel iets met je. Je verandert er door. Het afscheid van mgr. Hurkmans in de eucharistieviering in de Sint-Jan op 14 mei 2016 waarin mgr. De Korte de zetel van het bisdom ’s-Hertogenbosch in bezit nam, was voor mij zo’n moment.

Hurkmans was toen mijn bisschop en ik had jarenlang met hem samengewerkt. Onverwacht overvalt je de emotie. Er komen herinneringen voorbij en je bent je bewust van het historische moment en van de plaats die je in het grote heilsplan van God mag innemen. Je mag meedoen, een rol spelen, en je leven heeft betekenis. Dat is het eigenlijk wat je ervaart. Jouw leven heeft betekenis in een groter geheel. Zo’n moment roept eerbied op.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden