Problemen in de politiek acuter dan in de Kerk, column augustus 2022

Ik zou niet graag minister zijn, parlementariër of medewerker op een ministerie. De crises in de woningbouw, de zorg en het onderwijs en nu dan heel actueel hoe de aanpak van de stikstofcrisis uitpakt voor de boeren, maken me niet jaloers. Als ik al die urgente problemen zie, denk ik:  “Gelukkig heb ik daar geen verantwoordelijkheid voor, want ik zou niet weten hoe ermee om te gaan.”

Om de crises op te lossen zal het kabinet met plannen moeten komen. Geventileerd via de diverse media is er een enorme maatschappelijk druk die een sterke invloed heeft. Het kan erop uitdraaien dat het kabinet de problemen gaat bezweren in plaats van fundamenteel oplossen. Nieuwe wetten en extra geld om de situatie de baas te worden. Zit daar niet een gevaar in?

Het risico bestaat dat de overheid een zwalkend beleid voert. Ik zal een voorbeeld geven. In 2015 kwam het huidige ‘sociale leenstelsel’ tot stand, ook wel ‘studievoorschot’ genoemd. De basisbeurs verdween, iedereen kan (nagenoeg) renteloos lenen. Het gevolg was dat studenten na hun studie met een soms grote schuld blijven zitten. Al vrij snel ontstond hierover een andere visie. Het kabinet wil studenten vanaf het collegejaar 2023-2024 weer een basisbeurs geven (weliswaar geen hoog bedrag). Weer een nieuw stelstel, maar dat betekent wel dat de studenten vanaf 2015 die alleen maar hebben kunnen lenen, achteraf gecompenseerd moeten worden. Hup, daar gaan weer miljoenen. En ja, weer veel onrust, protesten en verwarring.

Iets van een zwalkend beleid speelt er op dit moment rondom de liturgie. Paus Johannes Paulus II en Benedictus XVI hebben meer ruimte geboden voor de ‘oude mis’. Paus Franciscus draait het weer terug. Hij deed dat nogal resoluut en dat heeft mensen die vanuit een spirituele ‘behoefte’ de ‘oude mis’ graag vieren, gekrenkt. Ik hoop dat we in de Kerk de continuïteit kunnen bewaren en bezig zijn met het dieperliggende fundamentele probleem: de overdracht van ons geloof. Dat is iets van de lange adem.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

 

Bonifatiusdag Dokkum, column juli 2022

Zondag 12 juni vierden we in Dokkum onze patroonheilige Bonifatius. Op pinkstermaandag was de viering in Fulda waar het comité uit Dokkum wederom te gast was. Het tegenbezoek dit jaar bestond niet alleen uit een vertegenwoordiging, maar uit een grotere delegatie samen met de Stadspfarrer Stefan Buβ en bisschop Michael Gerber. Bij zijn installatie als bisschop van Fulda beloofde hij mij naar Dokkum te komen. Deze belofte uit 2019 heeft hij ingelost. Pastoor  Stefan Buβ ondernam met een groep parochianen een pelgrimstocht naar Dokkum. Het bijzondere was dat de groep er een meerdaagse wandeltocht van had gemaakt vanaf dinsdag de 7e juni van de Nederlandse grens naar Dokkum. Verspreid over vier weektochten afgelopen half jaar hebben zij zo’n 580 km gelopen: vanaf de bergen in Hessen-Thüringen  tot de lage landen van Drenthe en Fryslân in ons bisdom.

In Dokkum vertrokken we zondag in processie met de relieken vanaf de parochiekerk in de stad naar de Bonifatiuskapel. Het was niet een grote groep, maar ik sprak de hoop uit dat we bij aankomst bij de kapel wel een groep kerkgangers zouden treffen. Toen we de kapel binnengingen kwam er een grote teleurstelling over mij. Er zat eigenlijk niemand! Het was werkelijk een teleurstelling.

In zijn preek ging bisschop Gerber in op het leven van Bonifatius. Hij merkte op dat deze heilige al eerder in de Friese lage landen was geweest en dat deze eerste missie een mislukking was geworden. Toch ging Bonifatius op hoge leeftijd nog een keer terug. Hij wilde zich niet bij de mislukking neerleggen. Hij bleef leerling ook toen hij al oud was geworden. Hij bleef het proberen.

Ook benadrukte de bisschop dat een christen zich moet laten vormen, en dat dat proces nooit stopt. Het kennismaken met andere culturen is ook telkens een uitdaging. Bonifatius sprak een taal die enigszins verwant was met de taal die destijds hier werd gesproken. De Angelsaksen waren van het vaste land naar het Britse eiland getrokken. Maar het verstaan van elkaars culturen is nog een andere uitdaging. Die uitdaging gaf de bisschop ons mee. Je verdiepen in de cultuur van de ander vraagt werkelijk iets van je. De uitwisseling tussen het bisdom Fulda en Groningen-Leeuwarden is dan nog maar een gemakkelijke.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

 

Familiebezoek, column juni 2022

In mei was ik een weekend bij mijn familie. Het was vanwege een verjaardag en een uitvaart. Ik merkte hoe belangrijk familie eigenlijk is. Ik heb nogal wat ooms en tantes – hoewel het er steeds minder worden door overlijden. En ik heb dus ook een heleboel neven en nichten. Er kwamen verhalen van vroeger ter sprake die ik nog niet eerder had gehoord. Soms ook heel eerlijke verhalen. Blijkbaar zijn wij als neven en nichten nu wel oud genoeg om ze te mogen vernemen. Ouderen praten graag over vroeger. In elke familie heeft zich wel het een en ander afgespeeld. Belangrijk dus om de verhalen te vertellen en door te vertellen. Van je familie raak je nooit los. Ik merk dat ik dat ook niet wil.

Laatst hoorde ik toevallig – ik heb het niet gecontroleerd – dat Jezus in het evangelie refereert aan alle van de tien geboden, maar niet aan het vierde: ‘Eer uw vader en uw moeder’. Opvallend en merkwaardig. Maar Jezus heeft het inderdaad meer over een nieuwe familie van broeders en zusters. “Wie vader of moeder meer bemint dan Mij, is Mij niet waardig” (Matteüs 10,37) en “Mijn broeder, mijn zuster en mijn moeder zijn zij die de wil volbrengen van mijn Vader in de hemel” (Matteüs 12,50). Er was eens een Joodse rabbijn die probeerde onder het gehoor van Jezus te blijven. Hij kon Jezus goed volgen, maar haakte af toen Jezus het belang van zijn familie en van het volk Israël relativeerde.

Hoewel dus de band van het geloof in Christus het allerbelangrijkste is, hebben we als christenen deze Bijbelse teksten toch nooit gelezen als zouden we onze ouders en onze familie niet moeten respecteren. Het oudtestamentische gebod blijft geldig. Waar liggen je wortels? Waar kom je vandaan? Het is niet onbelangrijk om te weten wie je bent en hoe je zo bent geworden. Leren omgaan met je familie is de lakmoesproef voor hoe je omgaat met de medemens in het algemeen.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

James Mallon en Dinh Anh Nhue Nguyen, column bisschop mei 2022

Onlangs heb ik twee inspirerende buitenlandse priesters ontmoet die enthousiast spraken over missie en evangelisatie. De eerste was de Canadees James Mallon tijdens de tweedaagse conferentie Missionaire Parochie in Breda. De tweede was de Vietnamees Dinh Anh Nhue Nguyen bij een ochtendbijeenkomst van Missio in Utrecht. Hij is directeur van de Pauselijke Missiewerken te Rome.

 

Wat is me het meeste bijgebleven van deze ontmoetingen? De missie van de Kerk is het werk van de Heilige Geest. Uit de mond van Mallon heb ik opgetekend dat we als Kerk niet een visie moeten ontwikkelen waarin God niet voor komt, alsof wij alles op eigen kracht en naar eigen inzicht tot stand kunnen brengen, alsof het om ons project gaat. De uitbreiding van de Kerk is het werk van de Heilige Geest. Om de Heilige Geest op het spoor te komen, wordt van onze parochies een missionaire bekering gevraagd, een andere cultuur. Het bijzondere van de boodschap van Mallon is dat hij gelooft in de mogelijkheden van onze parochies en het niet zoekt in bewegingen die van buiten moeten komen.

Pater Nguyen beklemtoonde dat het moet gaan om het verkondigen van het evangelie, en dat evangelisatie niet iets is van grootse evenementen, maar van het leven van alledag. Paulus werd in een droom naar Macedonië geroepen, naar Europa. Hij had dit niet zelf bedacht. Missie kan juist ook ontstaan in een moeilijke tijd door te beginnen het te leven. Juist door missie te leven en te delen, wordt je eigen geloof groter. Het is als het mosterdzaadje. Deel je geloof maar uit, ook al is het klein. Begin met delen en het zal groeien.

De verhalen passen bij de boodschap van paus Franciscus. In 2020 is er vanuit Rome een instructie gekomen over dit onderwerp: de pastorale bekering als een dienst aan de evangeliserende missie van de Kerk. We zullen iets moeten ondernemen om er voor te zorgen dat er weer een opgaande lijn komt. Oftewel: we zullen open moeten staan voor nieuwe dingen.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Titus Brandsma. Van zalig tot heilig (2) column bisschop april 2022

Op vrijdag 4 maart om 12.00 uur werd officieel bekend dat pater Titus Brandsma, karmeliet, op zondag 15 mei door paus Franciscus heilig zal worden verklaard. Op zondag 6 maart hebben we dit heugelijke nieuws gevierd met een oecumenische vesperviering in Bolsward. Er waren ruim 200 mensen aanwezig, meer dan in een zondagsmis. Het was dan ook een bijzondere aangelegenheid. Dat ik als bisschop er was, is niet zo bijzonder. Wel dat dominee Herman de Vries uit Dokkum de preek verzorgde.

Van verschillende mensen hoor ik dat ze de plechtigheid in Rome graag bij willen wonen en overwegen de reis te boeken. Het wordt een korte reis van vier dagen, van vrijdag tot en met maandag. Het zal druk worden, want er zijn diezelfde zondag nog andere heiligverklaringen waaronder die van Charles de Foucauld, ook niet de minste! Ik bedoel: ook in Nederland is hij goed bekend.

Zal de heiligverklaring van Titus Brandsma voor een kerkelijke opleving zorgen? Ik hoop het wel. Ik hoop dat deze principiële, veelzijdige, diepgelovige en actieve priester uit Friesland de belangstelling van velen zal oproepen en dat de gelovigen zich gesterkt weten. Hij leefde ook in een moeilijke tijd, en nu achteraf weten wij des te meer hoezeer hij gelijk had met zijn verzet tegen de nazi’s en hun ideologie.

De heiligverklaring van Titus Brandsma en het enthousiasme daarover zal niet meteen tot meer kerkbezoek leiden. – Ook de populariteit van paus Franciscus levert niet direct meer kerkgangers op –. Het imago van de Kerk wordt door de heiligverklaring wel beter en dat kunnen we goed gebruiken. Ik ben ervan overtuigd dat als we de boodschap van Titus Brandsma op de juiste diepte verstaan, dit zal leiden tot meer kerkgang en meer kerkbetrokkenheid. Hij wijst ons namelijk op het persoonlijk geloofsleven en op de persoonlijke overtuiging. Zelf heeft hij zich dagelijks aan de eucharistie en aan het gebed en de meditatie gelaafd, en dat naast al zijn drukke werkzaamheden.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Dan mag je niet trouwen! column bisschop maart 2022

Het celibaat is opnieuw in discussie. Sinds de jaren 60 is de discussie in Nederland wel op de achtergrond geraakt, maar natuurlijk nooit helemaal weg geweest. Meer recent: bij de Amazone-synode (2019) speelde op de achtergrond de wijding van viri probati (mannen met een stabiel gezin en met pastorale ervaring). Uit een onderzoek in opdracht van dagblad Trouw (gepubliceerd op 27 januari 2022) blijkt dat 74% vindt dat priesters moeten kunnen trouwen.

De discussie kan op vele fronten worden gevoerd. Een van de argumenten is dat seksualiteit toch gewoon bij het mens-zijn hoort. Zeker, ieder mens is ook een seksueel wezen. Maar soms wordt behoefte aan seksualiteit gelijk gesteld met de eerste levensbehoeften als voedsel, kleding en huisvesting. Seksualiteit is van een andere orde.

Seksualiteit lijkt in de huidige tijdgeest, in de media en in andere uitingen steeds meer losgekoppeld van liefde en relatie. Alsof je seksualiteit makkelijk ‘los’ kan genieten zonder schadelijke geestelijke effecten. Misbruikschandalen in en buiten de Kerk, laten zien dat die geestelijke schade wel degelijk een rol kan spelen. In de visie van de Kerk geeft de keuze voor liefde, huwelijksrelatie en openheid voor het ontvangen van kinderen betekenis aan het genieten. Bij priesterschap en celibaat speelt ten diepste iets vergelijkbaars. Gewijd priesterschap en celibaat vallen samen met de keuze voor liefde als een andere betekenisvolle relatie: levenslange toewijding aan God, in je werk en privé-leven.

Het ongehuwd blijven is op de allereerste plaats een genadegave, een charisma dat een kerkelijk nut heeft. De oorsprong ligt bij Christus en de apostelen. Vanaf het begin van het christendom is het ongehuwd zijn omwille van het Koninkrijk van God een ideaal. Vanaf de 11e eeuw wordt het celibaat gevraagd van de priesters en de andere clerici. Het gaat om een onverdeelde toewijding aan de Heer. De priester wordt uitgedaagd deze spiritualiteit steeds weer te zoeken.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Titus Brandsma. Van zalig tot heilig, column februari 2022

Onlangs kwam het bericht dat paus Franciscus het wonder erkent dat al eerder door een groep theologen van de Congregatie voor de Heiligverklaringen was erkend, en daarvoor al door medici als medisch onverklaarbaar was betiteld. Het gaat om de genezing van de Amerikaanse pater Michael Driscoll in 2004. Eerst zijn de medici aan de beurt om hun visie te geven, maar die kunnen natuurlijk niet verklaren dat een genezing een wonder is. Theologen mogen bepalen of een genezing aan de voorspraak van de heilige kan worden toegeschreven, en of er een verbinding is tussen het gebed om voorspraak en de genezing.

De heiligverklaring komt zo steeds dichter bij. Er volgt nog een consistorie, een vergadering van kardinalen met de paus, en er moet nog een datum worden gekozen. We wachten het af. Tijdens mijn vakantie in Ierland heb ik gemerkt dat de verering van Titus Brandsma ook in het buitenland leeft. Het is niet louter een Nederlandse aangelegenheid.

Officieel hebben we geen rol in de heiligverklaring. Die komt toe aan de orde van de Karmelieten en aan het bisdom ’s-Hertogenbosch, het bisdom waar pater Titus gestorven is, of in dit geval: het bisdom van waaruit hij is afgevoerd naar het concentratiekamp Dachau.

Als bisdom Groningen – Leeuwarden en als provincie Fryslân willen we graag bij de activiteiten betrokken zijn. We hebben goede contacten in het land. We gaan zeker mee naar Rome voor de heiligverklaring zelf. Vooraf – als de datum bekend wordt – is het de bedoeling een dankviering te houden in zijn geboorteplaats Bolsward. Er zal een magazine komen en de media zullen er ongetwijfeld aandacht aan besteden. Daar heb ik goede hoop op, en dat bleek ook wel toen kort geleden de beslissing van de paus bekend werd gemaakt.

Zou u er alvast over willen nadenken of u mee zou willen gaan naar Rome, of dat u in eigen land of provincie naar een viering zou willen gaan. Ik hoop dat er wat katholieke spirit los komt!

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Eind goed, column januari 2022

We hopen allemaal op een vredige manier aan ons eind te komen, niet te pijnlijk en omringd door familie en vrienden. Ik heb het over onze eigen dood en die van onze naasten. We discussiëren over dit onderwerp, met name in de politiek als het gaat over ‘voltooid leven’. Ook in de medische wereld is het een actueel gespreksonderwerp, want de bestaande euthanasiepraktijk vraagt nogal wat van artsen en verzorgenden, en ook van geestelijke bedienaren.
Hun geweten wordt namelijk aangesproken, en er wordt iets van hen gevraagd waar ze niet aan willen of kunnen meewerken.

In november verscheen er een essay van Theo Boer, hoogleraar Ethiek van de Gezondheidszorg aan de Protestantse Theologische Universiteit. Hij stelt kritische vragen bij de huidige praktijk en mentaliteit. Hij pleit niet voor een verandering van de huidige wetgeving, en dat doet hij omdat hij een eerlijke en vrije discussie wil. Hij zet de lezer wel aan het denken. Zo stelt hij de vraag wat het betekent als je vraagt niet meer te willen leven, niet meer te willen bestaan. We kunnen – los van ons geloof – niets zeggen over het niet bestaan, want we weten niet wat dat is.
De vraag van degene die wil sterven is eigenlijk: ik wil dít leven niet meer zoals ik het nu ervaar. Is euthanasie het antwoord op die hulpvraag? Moeten we niet meer investeren in palliatieve zorg en in het liefdevol aanwezig zijn bij de zieke.

Een vraag om euthanasie komt vaak vanuit de mening dat men autonoom is. De ene mens zegt: ik heb het leven gekregen en ik heb er niet om gevraagd, dus mag ik er ook over beschikken. Maar ik zou zeggen: ik heb het leven gekregen en degene van wie ik het gekregen heb, heeft er (iets van) zichzelf in uitgedrukt, dus ik mag er niet zomaar over beschikken.

Ik zou wensen dat het essay van Theo Boer bijdraagt aan een mentaliteitsverandering als het gaat over het onderwerp ‘levenseinde’, dat christelijke uitgangspunten serieuzer worden genomen en dat we er minder gemakkelijk over doen, want het is niet zomaar iets. Het gaat over leven en dood van een concrete persoon.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

Principes en de praktijk, column december 2021

We hadden het goed voorbereid. De boodschappen waren op zaterdag gehaald en op de keukentafel klaargezet. Het vlees- en kaasbeleg hadden we voor de nacht in de koelkast gelegd. Zondagochtend hoefden we het eten maar te pakken om naar Assen te rijden voor de startactiviteit van het jongerenplatform. We zouden daar dan de broodjes smeren voor ná de mis. Komen we aan … het beleg vergeten uit de koelkast te halen. Wat te doen? Gelukkig is tegenwoordig op zondag de supermarkt open, dus geen nood.

En zo sluipt het erin dat we van principes los raken. Je kunt wel denken: ik ben vóór de zondagsrust en tégen de openstelling van winkels op de dag des Heren, en ik doe er niet aan mee. Maar een keer ga je voor de bijl. En dan ben je toch maar praktisch. Want om nu broodjes zonder beleg te serveren.

Je hebt een mobieltje gekocht en je denkt: ik gebruik het alleen om te bellen en om gebeld te worden. Ik moet bereikbaar zijn in geval van nood, en neem het niet overal mee naar toe. Maar je weet hoe het gaat: op een gegeven moment wordt het toch gewoon, en heb je het mobieltje wel altijd bij. En je ontdekt dat je er oneindig veel mee kunt doen en er oneindig veel plezier van kunt hebben. En zo merk je dat het toch je leven gaat beheersen.

Het is goed om principes te hebben en ook te proberen je eraan te houden. Maar in de praktijk van alle dag merk je dat het niet altijd lukt. Laat het toch niet zover komen, dat je je principes helemaal over boord zet. Dat het niet altijd lukt je eraan te houden, wil niet zeggen dat ze niet goed zijn en nastrevenswaardig. Principes … laat ze niet los, als het tenminste goede principes zijn en geen eigen wijsheden.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden

XVIe Gewone Bisschoppensynode voorbereid op bisdomniveau – synodaal proces, column november 2021

Om de paar jaar wordt in Rome een synode gehouden. Dat is een vrucht van het Tweede Vaticaans Concilie dat voor de lokale bisschoppen een grotere rol zag weggelegd. Het leiden van de Kerk gebeurt niet alleen door de paus en zijn curie. Een bisdom is geen filiaal van Rome. Ook de lokale kerken (de bisdommen) zouden mee moeten praten.

Paus Franciscus zet verdere stappen op deze synodale weg. Dat heeft hij al concreet laten zien bij de synode over het gezin (2014-2015) en die voor de jongeren (2018). De eerstvolgende synode in 2023 heeft als titel ‘Voor een synodale Kerk: communio, participatie, missie’. Het bijzondere is dat de weg er naartoe start in de afzonderlijke bisdommen. Een synodale weg is een proces van luisteren naar elkaar en naar de Heilige Geest; het is geen parlement waarin besluiten genomen worden op basis van het principe ‘de meeste stemmen gelden’. Waar en bij wie vinden we de juiste geloofszin, de juiste voelsprieten voor het katholieke geloof, de sensus fidei?

Het is de bedoeling dat er een brede consultatie plaats vindt. Gezamenlijk luisteren naar de Heilige Geest en komen tot onderscheiding. Dat is niet zo gemakkelijk, niet in het persoonlijk leven, zeker niet als we zo’n proces samen doormaken. Paus Franciscus spreekt vaak over onderscheiding en dat heeft hij geleerd van de H. Ignatius. Hoe komt je tot de juiste keuzes in het alledaagse leven? En hoe maak je de grote levenskeuzen. Daar kan je op een systematische manier mee omgaan. Luisteren naar gevoelens, helder nadenken en je wil bepalen.

Op zondag 17 oktober wordt deze diocesane fase geopend met een eucharistieviering in de Sint-Jozefkathedraal om 17.00 uur – die voor iedereen toegankelijk is – en een tijd van reflectie. Deze fase duurt tot april 2022 en mondt uit in een pre-synodale bijeenkomst in januari 2022 en een verslag dat naar de bisschoppenconferentie gaat. Voor de consultatie maken we gebruik van de diocesane organen die er zijn.

Intussen is er vanuit Rome meer informatie gekomen, een voorbereidingsdocument en een vragenlijst. Deze geven meer duidelijkheid over de vraag waar de bijeenkomsten over gaan. Om te voorkomen dat zulke bijeenkomsten een Poolse landdag worden is het nodig dat er een afgebakend onderwerp is en een juiste vraagstelling.

Als diocesaan contactpersonen heb ik aangesteld vicaris Arjen Bultsma en Dominicus Kamsma.
Onze paus maakt het nodige los en zet een proces in gang dat zijn eigen dynamiek zal hebben. Hij heeft niet het gevoel dat hij alles nauwgezet onder controle moet houden. Hij is benieuwd waar de Geest van God ons leidt. Van de andere kant beaamt hij ook dat de bisschoppen samen met de paus in het proces hun eigen rol hebben als authentieke bewaarders en uitleggers van het geloof.

+ Ron van den Hout
bisschop van Groningen – Leeuwarden